Bir kimse Mekke’de veya başka yerde niyet etmeden 15 günden fazla kalsa, seferi olur mu?
Mekke'de seferilik
CEVAP
Mekke-i mükerremeye giden, 15 veya daha fazla gün kalmaya niyet ederse
mukim olur.15 günden az kalmaya niyet ederse veya hiç niyet etmeden aylarca
kalsa seferi olur.
Mekke, Minâ ve Arafat gibi başka başka yerlerde toplam 15 gün kalmaya niyet
eden de, mukim olmaz. Yalnız Mekke’de veya Minâ’da 15 gün kalmaya niyet eden
mukim olur. Mukim olan da, namazlarını kısaltamaz. Bayram kurbanını da kesmesi
vacip olur.
Talebe, asker, işçi gibi emir altında bulunanlar, kendi niyetleri ile değil,
hocalarının, kumandanlarının, işverenlerinin emrine göre hareket ederler.
Âmirleri 15 gün kalmaya niyet etse, bunlar emri işitinceye kadar seferi
olurlar. Emri hiç işitmezlerse, kaç gün kalsalar hep seferi olurlar.
Bir görevliye tâbi olan hacılar da, bunun sözü ile hareket ederler. Görevli, 15
gün Mekke’de kalacağız dememişse, bu görevliye bağlı olanlar seferi olur.
Seferi olanın da bayram kurbanını kesmesi vacip olmaz. Fakat şükür kurbanını
kesmesi vacip olur. Dört rekatlık farzları iki rekat olarak kılar. (Nihaye)
Sual: 1991 yılından sonra Mekke ile Minâ birbirine bitişmiş. Minâ,
müstakil karye hükmünden çıkmış mı? Mekke’de 8 gün, Minâ’da sekiz gün kalmaya
niyet eden mukim mi olur?
CEVAP
Evet.
Sual: Bir hacı hac farizası için, Mekke’de 13 gün kaldıktan sonra
14-15. günleri de Minâ ve Arafat’ta bulunup (Mekke- Mine, Arafat arası 22 km)
tekrar Mekke’ye geri dönerek 7 gün daha kaldıktan sonra Medine’ye giderse
seferi midir?
CEVAP
Tam İlmihal’de diyor ki:
Mekke, Minâ ve Arafat gibi başka başka yerlerde toptan 15 gün kalmaya niyet
eden, mukim olmaz. Demek ki Türkiye'den giderken veya oraya varınca bir yerde
15 günden fazla kalmaya niyet edilmemişse seferi olur. Medine’de 15 günden
fazla kalmaya niyet eder ise orada da mukim olur, 15 günden az kalmaya niyet
etmişse seferi olur.
Mekke’de mukim olunmaz mı?
Sual: Tam İlmihal’de (Mekke, Minâ ve Arafât gibi başka başka
yerlerde toptan 15 gün kalmaya niyet eden de, mukim olmaz) deniyor.
Bir kimse Mekke’de bir ay kalsa, mukim olmaz mı?
CEVAP
Mukim olur. Bir yerde 15 günden fazla kalınınca mukim olur. Mesela bir
kimse 13 gün Mekke’de kalmaya, sonra bir gün Arafat veya Minâ’da kalmaya, sonra
13 gün yine Mekke’de kalmaya niyet edip sonra, Medine’ye gitmeye niyet etse,
bir yerde 15 günden fazla kalmaya niyet etmediği için Mekke’de toplam 26 gün
kalmasına rağmen seferi olur. Namazlarını kısaltarak kılar. Ama kişi, Ramazanda
gidip Mekke’de 15 günden fazla kalmaya mesela bir ay kalmaya niyet etmişse,
artık Mekke’de mukimdir. Arafat’ta da, Minâ’da da, Müzdelife’de de seferi
olamaz, mukimdir. Namazlarını kısaltamaz.
Bütün fıkıh kitapları hep aynı şeyi yazmaktadır. Farklı bir kavil yoktur. Fakat
anlatılışları farklıdır. Birkaç örnek verelim:
Seferi olan yolcu, Mekke ve Minâ’da 15 gün ikamet etmeye niyet etse
namazları dört kılmaz, çünkü iki yerde kalmayı niyet etmek çok yerde kalmayı
gerektirir, bu ise yolculuğun gerçekleşmesine manidir. Ancak yolcu geceyi
birinde kalmayı niyet ederse oraya girmesiyle mukim olur, çünkü kişinin ikameti
gece kaldığı yere izafe olunur. (Hidaye)
Mekke ve Minâ’da 15 gün kalmaya niyet eden namazları dört kılmaz; çünkü ikamet
iki yerde kalmaya niyet etmekle mukim olunmaz. Yolcunun ikametleri toplansa 15
günü geçse de seferidir. Ancak geceyi birinde ikamet etmeye niyet ederse o
zaman oraya girmesiyle mukim olur, çünkü kişinin ikameti kaldığı, yattığı yere
izafe olunur. Hac farzını yerine getirmek için hac ayının on günü içinde
Mekke’ye girse ve 15 gün ikamete niyet etse, mukim olmaz, çünkü Arafat'a çıkmak
zorundadır. Bir yerde 15 günden çok kalmadıkça mukim olamaz. (Bahr-ür
Raik)
Kişi Kufe’den çıksa Mekke ve Minâ'da 15 gün ikamet etmek üzere yola çıksa
Mekke'ye girdiğinde namazı dört kılamaz, çünkü sadece Mekke’de 15 gün
kalmayacaktır. (Mebsut - Şeybani)
Yolcu bir yerde 15 gün kalmaya niyet ederse mukim olur. Ama iki yerde 15 gün
kalmayı niyet eder ise, bu iki yerin her biri kendi başına bir şehirdir.
Dolayısıyla biri diğerine tâbi değildir. Mekke ve Minâ’da toplam 20 gün kalmaya
niyet eden mukim olmaz. Ancak bu iki yerden birinde 15 gün kalmaya niyet eden
mukim olur. (Tuhfetül Fukaha)
İki yerde mesela Mekke ve Minâ’da, yahut Kufe ve Hira’da kalmayı niyet eden
şayet geceyi bunlardan birinde ikamet etmeye azmetse ve gündüzleri oradan
diğerlerine gitmeyi planlasa, eğer gece kalmayı azmettiği yere gündüz girse
mukim olmaz. Ama gece ikamet etmeyi azmettiği yere geceleri girse mukim olur,
sonra diğer yerlere oradan yola çıksa seferi olmaz. Çünkü kişinin ikamet
yeri kaldığı yerdir. Başkasının yerine hac yapan arkadaşları gittikten sonra
Mekke'de 15 gün veya daha çok kalmayı niyet eden Mekke'de mukim olur. (Mebsut
- Serahsi)
Diğer üç mezhepte seferilik farklıdır. Giriş çıkış günleri hariç, bir yerde
dört gün kalmaya niyet eden mukim olur. Bir ihtiyaçtan dolayı bu mezheplerden
birini taklit eden Hanefi de, taklit ettiği mezhebin şart ve müfsitlerine
riayet eder. Yani dört gün kalınca mukim olur ve namazlarını kısaltamaz.
Seferde mezhep taklidi
Sual: Seferilik mesafesindeki bir yerde on gün kalacak olup Maliki’yi
taklit eden veya etmeyen kimse, ihtiyaç olunca, namazlarını hangi mezhebe göre
cem eder?
CEVAP
Bir yerde on gün kalıp seferi olan kimse, Hanefi’ye göre seferi, diğer üç
mezhebe göre mukim olur. Maliki ve Şafii’ye göre mukimken iki namaz cem
edilmez. Hanbeli’ye göreyse, ihtiyaç olunca mukimken de cem edilebilir. Bir
mezhebi taklit ederken, o mezhebin o konudaki şartlarına da uyması lazımdır.
Seferde on gün kalan kimse, Hanbeli’de mukim olacağı için, Hanbeli’nin
uyulabilen bütün şartlarına da riayet etmesi gerekir. Mukimken dört rekâtlık
namazları kısaltmadan kılmak farz olduğu için, cem ederken, farzları iki rekât
değil dört rekât olarak kılması gerekir. Maliki’yi taklit eden de, etmeyen de
böyle kılar. Hanefi kimse, seferde cem etmediği zamanlarda, dört rekâtlı
farzları, Hanefi’ye göre seferi olduğu için, yine iki rekât olarak kılar.
Seferde cem ederken
Sual: Seferilik mesafesindeki bir yerde 2 gün kalacak olup Maliki’yi
taklit eden veya etmeyen kimse, ihtiyaç olunca, namazlarını hangi mezhebe göre
cem eder?
CEVAP
Seferilik mesafesinde bir yerde 2 gün kalan dört mezhepte de seferi olur.
Seferi olduğu için, ihtiyaç olunca diğer üç mezhepten birine göre cem edebilir.
Ancak Maliki’yi taklit eden, Maliki’nin şartlarını iyi bildiği için, Maliki’ye
göre cem etmesi daha uygun olur. Dört mezhepte de seferi olduğu için, dört
rekâtlı farzları iki rekât olarak kılar.
![](/content/images/ikonlar/Kardes_Sayfa4.jpg)